Tòa án Brazil đã ra phán quyết rằng đập thủy điện Belo Monte, một trong những đập lớn nhất thế giới nằm trong rừng Amazon, đã thất bại trong việc đáp ứng các yêu cầu về môi trường và xã hội. Quyết định này đặt ra câu hỏi về sự phụ thuộc của Brazil vào nguồn năng lượng thủy điện.
Đập Belo Monte, được thiết kế để dẫn nước từ sông Xingu mà không cần hồ chứa lớn, đã bắt đầu hoạt động vào năm 2016. Tuy nhiên, sau nhiều năm tranh tụng pháp lý, các tòa án Brazil đã kết luận rằng dự án đã gây ra những tác động môi trường và xã hội lớn hơn nhiều so với dự báo.
“Họ chỉ đang xác nhận những gì chúng tôi đã biết”, bà Ana Laíde Barbosa, thuộc nhóm Movimento Xingu Vivo, một tổ chức vận động đã phản đối dự án từ năm 2008, cho biết. Bà nhấn mạnh rằng sự thấu hiểu của tòa án là kết quả của nghiên cứu, kinh nghiệm và kiến thức bản địa.
Các vụ kiện pháp lý này làm dấy lên những lo ngại rộng lớn hơn về việc Brazil phụ thuộc vào thủy điện, nguồn cung cấp phần lớn điện năng cho quốc gia. Đập Belo Monte, lớn thứ hai, ban đầu được lên kế hoạch từ những năm 1970 nhưng mới được thúc đẩy mạnh mẽ vào năm 2010. Hiện tại, nó cung cấp khoảng 10% nhu cầu điện của Brazil.
Vào tháng 12, Tòa án Tối cao đã yêu cầu chính phủ liên bang bồi thường 19 triệu real (3,6 triệu USD) cho các cộng đồng bản địa bị ảnh hưởng bởi đập. Bên cạnh đó, một tòa án địa phương đã ra lệnh cho Norte Energia, công ty vận hành đập, phải cung cấp nước sạch cho các cộng đồng bị khô hạn nguồn nước tự nhiên.
Trong một phán quyết có ý nghĩa quan trọng, một thẩm phán liên bang đã yêu cầu Norte Energia đánh giá lại lượng nước mà họ chuyển hướng từ sông Xingu để vận hành tuabin. Công ty cho biết phán quyết này sẽ không có tác động ngay lập tức và bất kỳ thay đổi nào cũng chỉ xảy ra sau khi tất cả các kháng cáo được giải quyết.
Đập Belo Monte được xây dựng trong bối cảnh có nhiều cuộc biểu tình và các thách thức pháp lý. Theo các nhà phân tích, việc thông qua luật mới vào tháng 2 tới đây sẽ đẩy nhanh tiến độ phê duyệt các dự án hạ tầng quan trọng, có thể dẫn đến việc gia tăng các tác động xã hội và môi trường tương tự.
Bà Natalie Unterstell, Chủ tịch Talanoa, một viện nghiên cứu khí hậu của Brazil, cho rằng Belo Monte là lời nhắc nhở rằng lãnh đạo khí hậu không chỉ là việc cắt giảm nạn phá rừng hay phát biểu tại các hội nghị thượng đỉnh về khí hậu. “Đó còn là cách nhà nước lên kế hoạch, vận hành và sửa chữa cơ sở hạ tầng trong kỷ nguyên biến đổi khí hậu”, bà nói.
Các cộng đồng bản địa và cư dân sông nước đã cảnh báo từ lâu rằng việc chuyển hướng nước sẽ làm suy sụp hệ thống sông ngòi liên kết. Ông Josiel Jacinto Pereira Juruna, một lãnh đạo bản địa 33 tuổi, cho biết: “Tác động là rất lớn – về môi trường, xã hội, văn hóa. Và cả tâm lý nữa. Một số người, như cha tôi, đã đau khổ sâu sắc theo những cách mà tôi chưa từng thấy trước đây”.
Tuy nhiên, theo AP, việc đóng cửa đập Belo Monte không phải là vấn đề được đưa ra thảo luận. Thay vào đó, việc gia hạn giấy phép hoạt động trong tương lai nên phụ thuộc vào các biện pháp giảm thiểu tác động đến con người và môi trường.
Nguồn tin từ Associated Press cho biết, lịch sử của Brazil với ngành thủy điện cần phải là một quá trình học hỏi. Các tác động xã hội và môi trường không thể bị phớt lờ mà phải được đánh giá với mức độ nghiêm ngặt cao nhất.
