Guan Heng, người đã phơi bày các vi phạm nhân quyền tại quê nhà Trung Quốc, hiện đang bị giam giữ tại Hoa Kỳ kể từ khi bị bắt trong một chiến dịch thực thi luật nhập cư hồi tháng Tám. Anh cho biết mình không dám nghĩ đến điều gì sẽ xảy ra nếu bị trả về nước.
“Tôi sẽ bị truy tố, bị bỏ tù, bị tra tấn. Tất cả những điều đó có thể xảy ra,” Guan, 38 tuổi, chia sẻ với Hãng Thông tấn AP qua điện thoại từ Cơ sở Cải huấn Quận Broome ở New York.
Vào thứ Hai tới, một thẩm phán sẽ xem xét đơn kháng cáo của anh xin được ở lại Hoa Kỳ, nơi anh đã xin tị nạn sau khi rời bỏ quê hương hơn bốn năm trước để công bố các đoạn phim quay về các cơ sở giam giữ tại khu vực Tân Cương của Trung Quốc.
Ban Đầu, Bộ An ninh Nội địa đã đề nghị trục xuất anh sang Uganda, nhưng đã hủy bỏ kế hoạch này vào tháng 12 sau khi hoàn cảnh của anh gây ra quan ngại trong công chúng và thu hút sự chú ý trên Đồi Capitol. Tuy nhiên, tương lai của anh vẫn còn bỏ ngỏ.
Guan cho biết sự chú ý của công chúng đã mang lại cho anh hy vọng. Trong những tháng đầu bị Cục Di trú và Hải quan Hoa Kỳ (ICE) giam giữ, anh nói rằng “không có sự giúp đỡ nào từ thế giới bên ngoài” và những câu chuyện từ các bạn tù cùng các báo cáo về chiến dịch chống nhập cư của chính quyền Tổng Thống Donald Trump đã khiến anh vô cùng bi quan.
Anh là một trong số hàng chục nghìn người xin tị nạn đã bị bắt giữ trong các nỗ lực trục xuất hàng loạt trong năm qua, mặc dù họ tin rằng mình có những yêu cầu chính đáng để ở lại Hoa Kỳ.
Bà Vanessa Dojaquez-Torres của Hiệp hội Luật sư Di trú Hoa Kỳ cho biết: “Chúng tôi rất lo ngại về số lượng người xin tị nạn sẽ bị trả về các điều kiện cực kỳ nguy hiểm. Thật đáng lo ngại khi thấy một thể chế như tị nạn đang bị xói mòn nghiêm trọng như vậy.”
Guan kể rằng các đặc vụ ICE đã tình cờ bắt giữ anh trong một chiến dịch nhằm vào những người cùng nhà với anh tại thị trấn nhỏ nơi anh đang sinh sống bên ngoài Albany.
Bà Tricia McLaughlin, phát ngôn viên của Bộ An ninh Nội địa, cho biết ICE đã gặp Guan khi hỗ trợ FBI thi hành lệnh khám xét hình sự. Bà nói: “Người nhập cư bất hợp pháp này từ Trung Quốc đã vào Hoa Kỳ bất hợp pháp vào một thời điểm không xác định. Tất cả các yêu cầu của ông ta sẽ được nghe trước thẩm phán nhập cư.”
Nghị sĩ Raja Krishnamoorthi, thành viên Ủy ban Tuyển chọn Hạ viện về Đảng Cộng sản Trung Quốc, đã thúc giục Bộ trưởng An ninh Nội địa Kristi Noem trả tự do cho Guan và chấp thuận yêu cầu xin tị nạn của anh.
Trong một tuyên bố gửi AP hôm thứ Sáu, ông Krishnamoorthi kêu gọi “tuân thủ cẩn trọng quy trình pháp lý và cam kết lâu đời của Mỹ trong việc bảo vệ những người tố giác vi phạm nhân quyền.”
Theo tin từ AP, người nhập cư có thể xin tị nạn khi có nguy cơ bị hại ở quê nhà vì lý do chủng tộc, tôn giáo, quốc tịch, quan điểm chính trị hoặc tư cách thành viên trong một nhóm xã hội cụ thể.
Bà Kathleen Bush-Joseph, nhà phân tích chính sách tại Viện Di cư, cho biết chính quyền Tổng Thống Donald Trump đang nỗ lực có hệ thống để trục xuất những người xin tị nạn. Thay vì cho phép họ ở lại đất nước trong khi các vụ kiện của họ đang chờ xử lý, các cơ quan di trú đang đóng các vụ án và đưa ra lệnh trục xuất để họ có thể bị trục xuất nhanh chóng.
Dữ liệu liên bang từ Mobile Pathways, một tổ chức phi lợi nhuận có trụ sở tại California chuyên hỗ trợ người nhập cư trong hệ thống pháp luật Hoa Kỳ, cho thấy 170.626 người xin tị nạn đã bị ra lệnh trục xuất vào năm 2025. Con số này chiếm khoảng một phần ba trong số nửa triệu người mà chính quyền Tổng Thống Donald Trump đã ra lệnh trục xuất trong năm ngoái.
Dữ liệu cũng cho thấy 31% đơn xin tị nạn bị bỏ trống vào năm 2025, tăng so với 11% trong giai đoạn 2010-2024. Thông thường, một vụ án bị đánh dấu “bỏ trống” khi người nộp đơn bỏ lỡ cuộc hẹn, ông Bartlomiej Skorupa, Giám đốc điều hành của nhóm, cho biết. Ông nói rằng vẫn chưa rõ nguyên nhân dẫn đến sự gia tăng này.
Tại các thành phố trên khắp đất nước, một số người nhập cư đã ngừng tham dự các phiên điều trần định kỳ sau khi các đặc vụ bắt đầu tiến hành bắt giữ ngay trong phòng xử án, biến chúng thành những cái bẫy trục xuất.
Năm 2020, Guan đã bí mật quay phim các cơ sở giam giữ ở Tân Cương, bổ sung vào bằng chứng về những gì các nhà hoạt động cho là vi phạm nhân quyền lan rộng trong khu vực, nơi có tới 1 triệu người thuộc các nhóm dân tộc thiểu số, đặc biệt là người Duy Ngô Nhĩ, đã bị giam giữ.
Chính phủ Trung Quốc đã bác bỏ các cáo buộc, nói rằng họ điều hành các chương trình đào tạo nghề để giúp người dân địa phương học các kỹ năng có thể kiếm được việc làm đồng thời diệt trừ tư tưởng cực đoan.
Bắc Kinh dung thứ rất ít cho sự bất đồng chính kiến, đặc biệt là về các vấn đề như Tân Cương, Tây Tạng, Đài Loan và sự cai trị của Đảng Cộng sản, và đã phần lớn dập tắt sự bất đồng chính kiến thông qua một loạt các biện pháp cưỡng chế, bao gồm cả giam giữ và “mất tích cưỡng bức”.
Đại sứ quán Trung Quốc tại Washington đã không trả lời ngay lập tức yêu cầu bình luận về trường hợp của Guan và nỗi sợ hãi của anh về việc bị trục xuất về Trung Quốc.
Với các đoạn phim trong tay, Guan biết rằng mình phải rời khỏi đất nước nếu muốn công bố nó. Anh đến Hồng Kông trước, không có kế hoạch cụ thể. “Tôi cứ làm theo từng bước,” anh nói.
Từ Hồng Kông, anh bay đến Ecuador, nơi du khách Trung Quốc có thể nhập cảnh mà không cần thị thực, sau đó đến Bahamas trước khi đi thuyền đến Florida vào tháng 10 năm 2021. Khi đến nơi, anh đã phát hành phần lớn các đoạn phim của mình lên YouTube.
Guan định cư ở Queens, một quận thuộc thành phố New York và cho biết anh cố gắng sống một cuộc sống “ổn định”. Sau khi có giấy phép lao động, anh làm tài xế Uber và giao hàng. Anh cắt đứt liên lạc với hầu hết người thân ở Trung Quốc để họ không bị cảnh sát sách nhiễu.
Anh cho biết mình trân trọng sự tự do thoát khỏi nỗi sợ hãi mà anh có được ở Hoa Kỳ. Sau đó, Tổng Thống Donald Trump trở lại Nhà Trắng và phát động chiến dịch trục xuất hàng loạt.
Guan nói rằng anh hiểu lý do tại sao Tổng Thống Donald Trump lại có một cách tiếp cận cấp tiến như vậy.
“Đó là vì chính sách nhập cư trước đây quá lỏng lẻo và gây ra sự phẫn nộ từ nhiều người,” Guan nói, và thêm rằng anh coi những biến động như vậy là “bình thường” trong một xã hội dân chủ.
“Dù thế nào đi nữa, mọi vấn đề đều có cả sự ủng hộ và phản đối,” anh nói. “Tôi cũng biết rằng mọi người ở khắp mọi nơi trong đất nước đang phản đối hành vi quá khích của chính phủ.”
Guan cho biết những người dân địa phương không quen biết cá nhân anh đã thể hiện sự ủng hộ.
Nếu được trả tự do, anh cho biết mình sẽ trân trọng cơ hội được ở lại Hoa Kỳ.
“Tôi muốn làm những điều có ý nghĩa,” Guan nói. “Tôi hy vọng thiết lập một số kết nối với người khác để tôi có thể giúp đỡ mọi người.”
