Các nhà ngoại giao hàng đầu của Hiệp hội Các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) đang nhóm họp tại thành phố Cebu, Philippines, dưới áp lực ngày càng tăng nhằm đạt được một kế hoạch hòa bình vốn chưa thể chấm dứt cuộc nội chiến tại Myanmar, đồng thời phải hoàn tất đàm phán về một hiệp ước không xâm phạm với Trung Quốc trong năm nay.
Khối ASEAN, bao gồm 11 quốc gia đa dạng, đã gặp khó khăn trong việc thể hiện sự đoàn kết và vai trò của mình trong nhiều năm. Mới đây, khối lại đối mặt với một trở ngại khi các cuộc giao tranh đẫm máu nổ ra giữa hai thành viên là Thái Lan và Campuchia liên quan đến tranh chấp biên giới kéo dài. Cuộc xung đột này đã tạm lắng nhờ một thỏa thuận ngừng bắn do Malaysia làm trung gian và dưới áp lực từ Tổng Thống Donald Trump, người đã đe dọa rút bỏ các đặc quyền thương mại nếu hai bên không đồng ý.
Philippines giữ chức chủ tịch luân phiên ASEAN năm nay. Myanmar đã bị đình chỉ quyền chủ tịch sau khi quân đội nước này lật đổ chính phủ dân cử của bà Aung San Suu Kyi vào năm 2021. Chính phủ quân sự Myanmar không được ASEAN công nhận và các nhà lãnh đạo nước này bị cấm tham dự các cuộc họp của khối, dù các nhà ngoại giao cấp thấp hơn vẫn được phép tham gia.
Cuộc nội chiến tại Myanmar đã cướp đi sinh mạng của hàng chục nghìn người và khiến hàng triệu người phải di tản, trở thành một trong những thách thức lớn nhất và là nguồn cơn xấu hổ cho ASEAN, khi các chính phủ phương Tây yêu cầu khối hành động nhiều hơn.
Theo nguồn tin của AP, các nhà ngoại giao ASEAN cũng chịu áp lực phải kết thúc các cuộc đàm phán với Trung Quốc trước thời hạn cuối năm nay về một cái gọi là “bộ quy tắc ứng xử” (COC) nhằm quản lý các tranh chấp liên quan đến những rạn nứt lãnh thổ kéo dài chưa được giải quyết tại Biển Đông. Trung Quốc đơn phương tuyên bố chủ quyền trên phần lớn Biển Đông, chồng lấn với yêu sách của bốn thành viên ASEAN.
Các nhà phân tích nhận định việc kết thúc đàm phán COC sẽ là một “cuộc leo dốc”, bởi những khác biệt cơ bản về cách diễn giải luật pháp quốc tế hoặc về việc liệu COC có nên mang tính ràng buộc pháp lý hay không vẫn là những rào cản chính.
Các cuộc họp của các ngoại trưởng ASEAN tại Cebu cũng tập trung vào việc thúc đẩy kế hoạch hòa bình 5 điểm được đề xuất từ năm 2021, vốn yêu cầu chấm dứt ngay lập tức các cuộc giao tranh, nhưng kế hoạch này vẫn chưa thể chấm dứt bạo lực hay thúc đẩy đối thoại giữa các bên.
