Tại Venezuela, quyền Tổng thống lâm thời Delcy Rodríguez đã ký ban hành một bộ luật mới, mở cửa ngành dầu khí vốn nằm dưới sự kiểm soát chặt chẽ của nhà nước sang hướng tư nhân hóa. Động thái này đánh dấu sự đảo ngược đáng kể so với chủ trương xã hội chủ nghĩa đã được duy trì hơn hai thập kỷ qua.
Biện pháp cải cách này được kỳ vọng sẽ là chính sách chủ đạo của chính quyền đương nhiệm, nhằm thu hút đầu tư nước ngoài cần thiết để vực dậy một ngành công nghiệp vốn đang gặp nhiều khó khăn. Việc ký ban hành luật diễn ra chưa đầy một tháng sau vụ tấn công vào dinh Tổng thống, khiến cựu Tổng thống Nicolás Maduro bị lật đổ.
Bà Rodríguez, trong bài phát biểu trước công nhân ngành dầu và những người ủng hộ đảng cầm quyền, đã ký dự luật chỉ chưa đầy hai giờ sau khi Quốc hội phê chuẩn. Cùng thời điểm, Bộ Ngân khố Hoa Kỳ cũng đã bắt đầu nới lỏng các lệnh trừng phạt kinh tế hà khắc đối với ngành dầu mỏ Venezuela, vốn được áp đặt bởi chính quyền Tổng thống Donald Trump trước đây, đồng thời mở rộng khả năng cho các công ty năng lượng Mỹ hoạt động tại quốc gia Nam Mỹ này.
Bà Rodríguez hôm thứ Năm cũng đã có cuộc trao đổi với Tổng thống Donald Trump và Ngoại trưởng Marco Rubio. Hai ngày trước đó, ông Rubio đã trình bày trước các thượng nghị sĩ Hoa Kỳ về kế hoạch của chính quyền trong việc xử lý việc bán hàng chục triệu thùng dầu của Venezuela và giám sát dòng tiền thu được. Venezuela hiện đang sở hữu trữ lượng dầu thô đã được chứng minh lớn nhất thế giới.
Những động thái từ cả hai chính phủ đang mở đường cho một sự thay đổi địa chính trị và kinh tế mang tính cấp tiến nữa tại Venezuela.
“Chúng ta đang nói về tương lai. Chúng ta đang nói về đất nước mà chúng ta sẽ trao lại cho con cháu mình,” bà Rodríguez chia sẻ về đợt cải cách.
Bà Rodríguez đã đề xuất những thay đổi này vào đầu tháng này, sau khi Tổng thống Donald Trump tuyên bố chính quyền của ông sẽ kiểm soát các hoạt động xuất khẩu dầu mỏ của Venezuela và phục hồi ngành công nghiệp đang suy yếu bằng cách thu hút đầu tư nước ngoài.
Luật mới hứa hẹn sẽ trao cho các công ty tư nhân quyền kiểm soát việc sản xuất và kinh doanh dầu mỏ, chấm dứt độc quyền của Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Venezuela (PDVSA) đối với các hoạt động này cũng như việc định giá.
Theo luật, một công ty tư nhân “sẽ đảm nhận toàn bộ việc quản lý hoạt động với chi phí, trách nhiệm và rủi ro của riêng mình, sau khi chứng minh được năng lực tài chính và kỹ thuật thông qua một kế hoạch kinh doanh được Bộ Dầu mỏ phê chuẩn.”
Luật mới cũng cho phép trọng tài độc lập giải quyết tranh chấp, loại bỏ quy định bắt buộc các bất đồng chỉ được giải quyết tại các tòa án Venezuela vốn bị đảng cầm quyền kiểm soát. Các nhà đầu tư nước ngoài xem việc có sự tham gia của các trọng tài độc lập là yếu tố then chốt để bảo vệ khỏi nguy cơ bị quốc hữu hóa trong tương lai.
Chính quyền của bà Rodríguez kỳ vọng những thay đổi này sẽ là sự đảm bảo cho các công ty dầu mỏ lớn của Hoa Kỳ, những đơn vị cho đến nay vẫn còn ngần ngại quay trở lại quốc gia đầy biến động này. Một số công ty trong số đó đã chịu tổn thất về đầu tư khi đảng cầm quyền ban hành luật hiện hành cách đây hai thập kỷ để ưu tiên công ty dầu mỏ quốc doanh của Venezuela là PDVSA.
Ngoài ra, luật sửa đổi cũng điều chỉnh thuế khai thác, đặt ra mức trần cổ tức 30% và cho phép nhánh hành pháp quyết định tỷ lệ phần trăm cho từng dự án dựa trên nhu cầu vốn đầu tư, khả năng cạnh tranh và các yếu tố khác.
Nhà lập pháp thuộc đảng cầm quyền, ông Orlando Camacho, chủ tịch ủy ban dầu mỏ của Quốc hội, cho biết cải cách “sẽ thay đổi nền kinh tế đất nước.”
Trong khi đó, nhà lập pháp phe đối lập Antonio Ecarri kêu gọi Quốc hội bổ sung các quy định về tính minh bạch và trách nhiệm giải trình vào luật, bao gồm việc tạo ra một trang web để công khai thông tin tài chính và các thông tin liên quan khác. Ông lưu ý rằng tình trạng thiếu giám sát hiện nay đã dẫn đến tham nhũng có hệ thống và lập luận rằng các quy định này cũng có thể được xem là sự đảm bảo về mặt pháp lý.
Những đảm bảo đó nằm trong số những thay đổi quan trọng mà các nhà đầu tư nước ngoài đang tìm kiếm khi họ cân nhắc gia nhập thị trường Venezuela.
“Hãy để ánh sáng chiếu rọi vào ngành công nghiệp dầu mỏ,” ông Ecarri nói.
Các công nhân dầu mỏ mặc đồng phục màu đỏ và đội mũ bảo hộ đã ăn mừng việc thông qua dự luật, vẫy cờ Venezuela bên trong cung điện lập pháp, sau đó cùng các nhà lập pháp tham gia cuộc biểu tình với những người ủng hộ đảng cầm quyền.
Luật này lần cuối được sửa đổi cách đây hai thập kỷ, khi cố vấn và người tiền nhiệm của ông Maduro, Hugo Chávez, đã biến sự kiểm soát chặt chẽ của nhà nước đối với ngành công nghiệp dầu mỏ trở thành một trụ cột trong cuộc cách mạng lấy cảm hứng từ chủ nghĩa xã hội của ông.
Ông Chávez, đắc cử năm 1998, đã mở rộng các dịch vụ xã hội, bao gồm nhà ở và giáo dục, nhờ vào nguồn thu dầu dồi dào của đất nước, ước tính đạt khoảng 981 tỷ USD từ năm 1999 đến 2011 khi giá dầu tăng vọt. Những thay đổi của ông đối với luật công nghiệp dầu mỏ năm 2006 yêu cầu PDVSA phải là cổ đông chính trong tất cả các dự án dầu mỏ lớn.
Bằng cách hủy bỏ các hợp đồng mà các công ty nước ngoài đã ký vào những năm 1990, ông Chávez đã quốc hữu hóa các tài sản khổng lồ thuộc về các công ty Mỹ và phương Tây khác không tuân thủ, bao gồm ExxonMobil và ConocoPhillips. Họ vẫn đang chờ nhận hàng tỷ đô la tiền bồi thường theo phán quyết trọng tài.
Từ những ngày huy hoàng của chi tiêu nhà nước xa hoa, vận mệnh của PDVSA – cùng với đất nước – đã thay đổi. Khi giá dầu giảm, tham nhũng và quản lý yếu kém đã làm xói mòn lợi nhuận và ảnh hưởng đến sản xuất, trước tiên dưới thời ông Chávez, sau đó là ông Maduro. Đến năm 2013, Venezuela rơi vào cuộc khủng hoảng kinh tế nghiêm trọng, khiến hơn 7,7 triệu người Venezuela phải di cư.
Các biện pháp trừng phạt do các chính quyền liên tiếp của Hoa Kỳ áp đặt đã càng làm tê liệt ngành công nghiệp dầu mỏ. Theo hãng tin AP.
